Vangrid và bài toán 9 triệu USD: Khi 'vật lý AI' chạm vào ranh giới của DePIN
Chín triệu đô la. Một con số đủ để khiến bất kỳ ai trong giới tiền mã hóa phải dừng lại ba giây, nhưng không đủ để tạo ra một cơn sóng. Vangrid, một dự án khai thác mỏ dữ liệu không gian cho 'vật lý AI', vừa tuyên bố hoàn thành vòng gọi vốn token trị giá 9 triệu USD. Không có tên tuổi quỹ đầu tư nào được tiết lộ. Không có whitepaper kèm theo. Không có một dòng mã nguồn nào để kiểm chứng. Chỉ có một thông cáo báo chí ngắn gọn từ một trang tin tức hạng trung, vẽ ra một tương lai nơi các robot và hệ thống quốc phòng sẽ tiêu thụ dữ liệu không gian từ các mạng lưới phi tập trung.
Tôi đã dành hơn một thập kỷ để quan sát những câu chuyện như thế này. Từ cơn sốt ICO năm 2017, qua mùa hè DeFi 2020, đến sự bùng nổ NFT 2021 và sự sụp đổ tàn khốc của FTX năm 2022. Mỗi chu kỳ đều có một 'câu chuyện triệu đô' mới, và mỗi câu chuyện đều có cùng một cấu trúc: một tầm nhìn táo bạo, một vài cái tên quen thuộc (hoặc không), và một vòng gọi vốn để chứng minh sự nghiêm túc. Nhưng điều khiến tôi thực sự tò mò về Vangrid không phải là số tiền, mà là vị trí của nó trên bản đồ: giao điểm của hai xu hướng nóng nhất hiện nay, DePIN và AI. Và khi hai xu hướng này gặp nhau, chúng ta thường thấy những câu chuyện cực kỳ hấp dẫn nhưng lại thiếu nền tảng kỹ thuật vững chắc.
Trong một thị trường đang ở giai đoạn phấn khích tột độ, khi các quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư cá nhân đang chạy đua tranh giành một phần của 'nền kinh tế AI', một vòng gọi vốn như thế này có thể dễ dàng bị bỏ qua. Nhưng với tôi, nó là một tín hiệu biên. Một dữ liệu điểm dữ liệu không quan trọng về bản thân Vangrid, mà quan trọng về cách dòng vốn đang chảy, và về những gì thị trường đang sẵn sàng tin tưởng.
Câu chuyện này có ba lớp. Lớp đầu tiên là sự thật hiển nhiên: Vangrid nhận được 9 triệu USD. Lớp thứ hai là bối cảnh: tại sao các quỹ đầu tư lại đổ tiền vào một lĩnh vực mà hầu như không có thông tin kỹ thuật. Lớp thứ ba, và là lớp quan trọng nhất, là sự căng thẳng cố hữu giữa 'quốc phòng' và 'phi tập trung' – một cuộc hôn nhân mà tôi tin rằng, cuối cùng sẽ đòi hỏi những sự thỏa hiệp kỹ thuật rất đau đớn.
Khi tôi nhìn vào một dự án, tôi thường bắt đầu từ mã nguồn. Đó là bản năng từ những ngày tôi còn là sinh viên, mổ xẻ hợp đồng thông minh của 0x protocol để tìm lỗi reentrancy. Nhưng trong trường hợp của Vangrid, tôi thậm chí không có thứ gì để phân tích. Trang web của họ, nếu có, không cung cấp chi tiết kỹ thuật. Không có GitHub công khai. Không có bài viết kỹ thuật nào được xuất bản. Sự vắng mặt của những thứ này không phải là bằng chứng về sự gian lận, nhưng nó là một dấu hiệu rõ ràng rằng dự án này vẫn đang ở giai đoạn 'câu chuyện' còn dày hơn 'hiện thực'.
Hãy để tôi giải thích điều này có nghĩa là gì trong bối cảnh của toàn bộ ngành. DePIN, viết tắt của Decentralized Physical Infrastructure Networks, là một câu chuyện đã có từ lâu. Ý tưởng cơ bản là sử dụng mã thông báo để khuyến khích mọi người đóng góp vào một mạng lưới cơ sở hạ tầng vật lý, từ điểm phát Wi-Fi đến camera giao thông. Hivemapper, một trong những dự án thành công nhất trong lĩnh vực bản đồ phi tập trung, đã chứng minh rằng mọi người sẵn sàng gắn camera lên xe hơi của họ để thu thập dữ liệu bản đồ. Nhưng Hivemapper đã phát triển qua nhiều năm, và nó đã giải quyết một vấn đề cụ thể. Vangrid, với mục tiêu xây dựng một 'mạng lưới dữ liệu không gian' cho robot và quốc phòng, đang cố gắng giải quyết một bài toán khó hơn nhiều.
Một mạng lưới dữ liệu không gian toàn cầu, được cập nhật theo thời gian thực, đòi hỏi một loạt các vấn đề kỹ thuật phức tạp: làm thế nào để xác minh dữ liệu đến từ đâu và có chính xác không? Làm thế nào để đảm bảo độ trễ thấp khi robot cần thông tin về môi trường xung quanh ngay lập tức? Làm thế nào để lưu trữ và lập chỉ mục hàng terabyte dữ liệu 3D trên một mạng phi tập trung? Blockchain, với tốc độ xử lý giao dịch hiện tại, chỉ có thể đóng vai trò là một lớp xác minh mỏng. Phần lớn khối lượng công việc sẽ phải diễn ra ở lớp ngoài chuỗi. Nhưng nếu bạn đưa lớp ngoài chuỗi vào, bạn sẽ quay lại vấn đề cũ: ai kiểm soát phần hạ tầng đó? Sự phi tập trung trở thành một lớp sơn trang trí, trong khi thực tế là một hoặc hai công ty đang xử lý tất cả dữ liệu nhạy cảm.
Điều này dẫn tôi đến cốt lõi của sự căng thẳng mà tôi đã đề cập. Vangrid nói về việc phục vụ ngành quốc phòng. Các cơ quan quốc phòng, đặc biệt là ở Mỹ, yêu cầu một mức độ kiểm soát và an ninh cực kỳ cao. Họ cần đảm bảo rằng dữ liệu không bị nhiễm độc, rằng chuỗi cung ứng phần mềm và phần cứng là an toàn, rằng quyền truy cập chỉ dành cho những người được phép. Điều này hoàn toàn trái ngược với nguyên tắc của một mạng lưới DePIN mở, nơi bất kỳ ai cũng có thể tham gia. Làm thế nào để bạn dung hòa hai thứ này? Có thể xây dựng một hệ thống đa cấp, với một mạng lưới công khai cho các ứng dụng thương mại và một mạng lưới riêng tư, được cấp phép cho các ứng dụng quốc phòng. Nhưng nếu bạn làm điều đó, bạn đã tạo ra hai sản phẩm khác nhau, và câu chuyện DePIN trở nên yếu đi.
Trong báo cáo phân tích của tôi, tôi đã viết về 'sự mệt mỏi của câu chuyện'. Đó là một hiện tượng mà tôi tin là có thật: khi một câu chuyện bị kéo dài quá lâu hoặc bị kéo căng quá mức, năng lượng của nó sẽ yếu đi. Vangrid có thể là một ngoại lệ, nhưng lịch sử của ngành này dạy tôi rằng, trong giao điểm AI + Crypto, có rất nhiều câu chuyện 'lạm phát'. Chúng thay đổi, nhưng hiếm khi tạo ra được giá trị thực. Tôi nghĩ về Grass, dự án thu thập dữ liệu web cho AI, đã có một câu chuyện tương tự và đã huy động được vốn. Nhưng câu hỏi liệu dữ liệu đó có thực sự hữu ích cho các mô hình AI hay không vẫn là một dấu hỏi lớn.
Tôi cũng nghĩ về một khái niệm mà tôi gọi là 'sự cộng hưởng tâm lý'. Đó là điểm mà một câu chuyện chạm vào một nhu cầu hoặc nỗi sợ hãi có thật của con người. Câu chuyện về trí tuệ nhân tạo phi tập trung, nơi dữ liệu không bị kiểm soát bởi một Big Tech duy nhất, là một câu chuyện cộng hưởng mạnh mẽ. Nhưng câu chuyện đó thường chỉ là lý thuyết. Khi đối mặt với nhu cầu thực tế của khách hàng là 'bugi' và 'phần mềm đáng tin cậy', câu chuyện đẹp đẽ này có thể sụp đổ.
Vậy chúng ta nên đặt Vangrid ở đâu trong bức tranh lớn này? Theo quan điểm của tôi, đây là một dự án 'theo chủ đề': nó theo đúng chủ đề nóng của thị trường. Nhưng nó không có bất kỳ lợi thế rõ ràng nào về công nghệ hoặc đội ngũ so với các đối thủ hiện tại như Hivemapper. Hivemapper đã đi được một chặng đường dài, có một mạng lưới đang hoạt động và một loại tiền tệ đã được giao dịch. Vangrid vẫn đang ở vạch xuất phát. Điều này không có nghĩa là Vangrid sẽ thất bại, nhưng nó có nghĩa là rủi ro rất, rất cao.
Một điểm mù khác mà tôi muốn nói đến là vấn đề mã thông báo. 'Vòng gọi vốn token' là một thuật ngữ thường được sử dụng để mô tả việc bán hợp đồng tương lai token (SAFT). Nhà đầu tư bỏ tiền ngay bây giờ, với hy vọng nhận được token trong tương lai. Điều này tạo ra một áp lực không thể tránh khỏi đối với đội ngũ phát triển: họ cần ra mắt token càng sớm càng tốt để nhà đầu tư có thể thanh khoản. Áp lực này có thể dẫn đến việc các quyết định kỹ thuật bị vội vàng. Tôi đã thấy điều này quá nhiều lần: một dự án huy động vốn thành công, sau đó vội vàng phát hành token trước khi sản phẩm hoàn thiện, và cuối cùng sụp đổ. Đó là một vòng xoáy chết người.
Nhìn từ góc độ tuân thủ, tình hình cũng không khả quan hơn. Các cơ quan quản lý như SEC tại Hoa Kỳ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện quy định về tiền mã hóa. Một dự án quốc phòng liên quan đến token gần như chắc chắn sẽ sai quy định. Sự kết hợp giữa 'tiền mã hóa' và 'quốc phòng' tạo ra một loạt rắc rối pháp lý tiềm ẩn. Các quỹ đầu tư mạo hiểm lớn, những người có thể giúp dự án vượt qua những rào cản này, lại không xuất hiện trong vòng gọi vốn này. Liệu đây có phải là một dấu hiệu cho thấy họ cũng nhìn thấy những rắc rối đó?
Tôi nhớ lại năm 2022, khi tôi rút lui khỏi mọi phương tiện truyền thông xã hội và đến một túp lều gỗ ở Thụy Điển, đọc kỹ 'Tâm lý học về tiền bạc'. Tôi đã cố gắng hiểu lý do tại sao tôi lại bị mất 70% danh mục đầu tư của mình. Câu trả lời, tôi nhận ra, không phải là tôi đã chọn sai công nghệ, mà là tôi đã tin vào một câu chuyện, và tôi đã không lắng nghe các tín hiệu cho thấy câu chuyện đó đang rạn nứt. Với Vangrid, điều duy nhất chúng ta có là câu chuyện. Không có gì để xác minh. Không có gì để chạm vào. Và trong một thị trường đang ngày càng khôn ngoan hơn, một câu chuyện thiếu phần xác thực là một câu chuyện rủi ro.
Tôi có nên khuyên bạn bỏ qua Vangrid hoàn toàn? Không hẳn. Có một giá trị trong việc đặt nó vào danh sách theo dõi. Nó là một đại diện cho một loại dự án mới, và nó cho chúng ta thấy dòng tiền đang chảy về đâu. Nhưng nó không phải là một dự án để đầu tư vội vàng. Nó là một minh chứng cho thấy thị trường của chúng ta vẫn còn rất sơ khai. Một dự án có thể huy động được 9 triệu USD mà không cần phải công bố cho công chúng bất kỳ điều gì có ý nghĩa. Điều đó thật đáng kinh ngạc, và cũng thật đáng sợ.
Tôi muốn kể cho bạn nghe về một lần tôi phát hiện ra một lỗ hổng trong hợp đồng thông minh. Khi tôi còn là một sinh viên, tôi đã gửi báo cáo về một vấn đề cho đội ngũ phát triển 0x protocol. Họ đã cảm ơn tôi, nhưng không có gì hơn. Tôi đã học được rằng trong thế giới blockchain, một lập luận thuyết phục cần phải đi kèm với một bằng chứng không thể phủ nhận. Với Vangrid, bằng chứng đó vẫn chưa tồn tại. Vì vậy, câu chuyện này vẫn chỉ là một câu chuyện.
Hãy để tôi kết thúc bằng một suy nghĩ mang tính xây dựng. Tôi tin rằng không gian dữ liệu không gian phi tập trung sẽ phát triển. Nhu cầu về dữ liệu thời gian thực, có thể xác minh cho robot và các hệ thống tự hành là có thật. Nhưng con đường dẫn đến đó sẽ rất gian nan, và sẽ có rất nhiều dự án chết trên đường đi. Vangrid có thể là một trong những dự án tiên phong, hoặc có thể là một trong những dự án thử nghiệm thất bại. Điều tôi muốn nhấn mạnh là, trong một thị trường có quá nhiều câu chuyện, chúng ta không nên để sự phấn khích làm lu mờ sự thận trọng cần thiết.
Khi tôi đứng ở Copenhagen nhìn ra thị trường, câu hỏi không phải là 'Vangrid có huy động được vốn không?' – vì câu trả lời đã có 'có'. Câu hỏi là 'Liệu chúng ta có học được gì từ câu chuyện của họ không?' Hãy đợi xem. Với 9 triệu USD trong tay, họ sẽ không biến mất ngay lập tức, nhưng họ sẽ phải nói nhiều hơn là chỉ lặp đi lặp lại từ 'không gian dữ liệu' trong các buổi gọi vốn tiếp theo. Tôi sẽ theo dõi, và tôi sẽ sẵn sàng đánh giá lại khi họ xuất hiện với một cái gì đó có thể chạm vào, mã nguồn hoặc sản phẩm.