Khi một quả tên lửa đạn đạo của Houthi rơi xuống lãnh thổ Saudi Arabia và cướp đi hàng chục sinh mạng, phản ứng đầu tiên của hầu hết nhà đầu tư crypto là mở biểu đồ Bitcoin. Con số đỏ hay xanh trên màn hình sẽ cho họ biết nên nghĩ gì. Nhưng sau 16 năm quan sát dòng tiền và 11 năm làm việc với các giao thức phi tập trung, tôi có thể khẳng định một điều: nhìn vào biểu đồ giá trong một sự kiện như thế này giống như nhìn vào nhiệt kế khi cả căn nhà đang cháy. Bạn biết trời đang nóng, nhưng không biết ngọn lửa bắt nguồn từ đâu.
Báo cáo của Crypto Briefing đưa tin về cuộc tấn công này với mật độ thông tin cực kỳ thấp. Không có thời gian cụ thể. Không có địa điểm chính xác. Không có số liệu thương vong được xác minh. Chỉ có hai dữ kiện chắc chắn: Houthi tấn công, và Saudi Arabia cảnh báo về những đòn tiếp theo. Với một nhà phân tích quân sự chuyên nghiệp, đây là một cơn ác mộng dữ liệu. Nhưng với một người đọc bản đồ thanh khoản, những gì không được nói ra lại đáng giá hơn những gì được viết.
Điều đáng chú ý không kém là nguồn tin chúng ta đang phân tích. Crypto Briefing không phải là một tờ báo quân sự. Đây là một tờ báo về tài sản số. Và việc một tờ báo như vậy đưa tin về một cuộc tấn công tên lửa ở Yemen là một minh chứng ngầm cho một sự thật mà nhiều người trong giới công nghệ không muốn thừa nhận: ranh giới giữa địa chính trị và tài sản số đã hoàn toàn bị xóa nhòa. Một quả tên lửa rơi ở Ả Rập Saudi cũng có thể gây ra hiệu ứng đối với một quỹ đầu tư ở Singapore nắm giữ Bitcoin. Thị trường crypto không còn là một ốc đảo. Nó là một phần của sa mạc địa chính trị rộng lớn hơn.
Phép toán chiến tranh
Hãy nhìn vào những con số. Một quả tên lửa đạn đạo tầm ngắn của Houthi, dù là loại Badr hay Quds, có chi phí khoảng 20.000 đến 50.000 USD. Một quả tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 có giá từ 2 đến 4 triệu USD. Sự chênh lệch 80 lần này không chỉ là một phép toán quân sự. Đó là một phép toán thanh khoản. Và nó đang lan tỏa từ sa mạc Yemen vào bảng cân đối kế toán của mọi quỹ đầu tư trên thế giới, bao gồm cả những quỹ đang nắm giữ hàng nghìn tỷ USD tài sản số.
Tôi đã nhìn thấy kiểu bất đối xứng này trước đây. Năm 2020, trong thời gian làm việc tại Compound Labs, tôi dành ba tháng để audit hợp đồng thông minh Uniswap V2 và phát hiện ra một lỗ hổng liên quan đến flash loan có thể gây thiệt hại 2 triệu USD nếu bị khai thác. Lỗ hổng đó không hề phức tạp. Nó chỉ khai thác sự bất đối xứng cơ bản giữa chi phí tấn công và giá trị của mục tiêu được bảo vệ. Giống hệt như Houthi hôm nay. Kẻ tấn công không cần vũ khí thông minh. Chỉ cần một lỗ hổng đủ rẻ và một mục tiêu đủ giá trị.
Điều này dẫn tôi đến một nhận định mà tôi tin là điểm mù của hầu hết các bài phân tích địa chính trị trên thị trường crypto hiện nay. Cuộc chiến mà chúng ta đang chứng kiến không phải là cuộc chiến giữa các quốc gia có chủ quyền. Nó là cuộc chiến giữa một quốc gia có trách nhiệm pháp lý và một thực thể phi quốc gia không phải chịu trách nhiệm với ai. Và trong một cuộc chiến như thế, toàn bộ các quy tắc kinh tế thông thường — bao gồm cả quy tắc định giá tài sản — đều bị đảo lộn.
Hãy để tôi ngược dòng thời gian một chút. Kể từ khi Israel bắt đầu chiến dịch ở Gaza vào cuối năm 2023, Houthi đã bắn hơn 200 tên lửa và máy bay không người lái về phía Israel. Họ tấn công hơn 100 tàu thương mại ở Biển Đỏ. Họ biến eo biển Bab-el-Mandeb, một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất hành tinh, thành một vùng lửa. Và giờ họ mở rộng vòng lửa đó sang lãnh thổ Saudi Arabia. Với họ, đây không phải là một cuộc chiến tranh. Đây là một chiến dịch định giá lại chi phí an ninh của khu vực.
Saudi Arabia đang ở trong một thế trận vô cùng khó chịu. Quốc gia này sở hữu một trong những hệ thống phòng không hiện đại nhất Trung Đông — Patriot, THAAD, radar mạng Aegis. Nhưng hệ thống đó được thiết kế để chống lại các mối đe dọa từ trên không của quân đội chính quy, không phải để chống lại những đám máy bay không người lái giá rẻ bay thấp và những tên lửa đạn đạo phóng đi từ những chiếc xe tải giấu trong hang núi. Tổng chi phí mà Saudi bỏ ra cho mỗi cuộc đánh chặn thành công có thể cao gấp hàng trăm lần chi phí mà Houthi bỏ ra để phóng một quả đạn. Và khi hàng chục sinh mạng đã rơi xuống, rõ ràng là đã có những quả đạn xuyên thủng hàng rào phòng thủ.
Tôi không có thông tin nội bộ từ Bộ Quốc phòng Saudi. Tôi không biết chính xác những gì đã bị bắn trúng. Nhưng tôi biết rằng, trong một hệ thống phòng không dựa trên đánh chặn tốn kém, thất bại không bao giờ là do thiếu công nghệ. Nó luôn đến từ sự cạn kiệt kinh tế. Nếu Saudi có 100 quả Patriot và Houthi phóng 300 quả đạn, thì 200 quả sau đó sẽ tìm được mục tiêu. Không có thuật toán nào có thể sửa chữa được một phép toán vốn đã sai. Khi một quốc gia có thu nhập cao chiến đấu với một lực lượng nổi dậy chi phí thấp, điều duy nhất có thể duy trì thế trận không phải là vũ khí, mà là khả năng in tiền hoặc vay nợ của quốc gia đó. Và ở đây, mối liên hệ với crypto bắt đầu hiện ra.
Ba kênh dẫn truyền từ chiến trường đến bảng cân đối
Thị trường tài sản số không nằm ngoài cuộc chiến này. Nó nằm ngay bên dưới bảng cân đối của cuộc chiến. Mỗi quả tên lửa Houthi phóng đi là mỗi đồng dollar Mỹ mà Saudi phải rút từ ngân khố để mua một quả Patriot mới. Mỗi đồng dollar đó là một đồng không còn có thể được dùng để đầu tư vào các quỹ ETF, trái phiếu chính phủ hay các dự án hạ tầng — và cũng là một đồng không còn có thể chảy vào các quỹ tài sản kỹ thuật số. Dòng thanh khoản toàn cầu, thứ duy nhất quyết định hướng đi dài hạn của Bitcoin và Ethereum, đang bị tái định tuyến từng ngày bởi những sự kiện tưởng chừng như không liên quan này.
Kênh năng lượng
Hãy thử làm một phép tính đơn giản. Ngân sách quốc phòng của Saudi trong năm 2024-2025 ước tính khoảng 80 tỷ USD, tương đương 7,5% GDP. Nếu cuộc tấn công mới này buộc Saudi phải tăng chi tiêu quân sự thêm 10%, tức khoảng 8 tỷ USD mỗi năm, đồng nghĩa với việc thâm hụt ngân sách sẽ tăng lên. Để bù đắp, Saudi có thể bán bớt dự trữ ngoại hối — một trong những kho dự trữ lớn nhất thế giới với khoảng 400 tỷ USD — hoặc có thể phát hành nợ mới. Cả hai phương án đều đưa thêm trái phiếu chính phủ vào thị trường, gây áp lực lên lãi suất toàn cầu, và làm thắt chặt điều kiện thanh khoản. Với Bitcoin, một tài sản được định giá bởi dòng tiền cuối cùng, thanh khoản thắt chặt luôn là một tin xấu trong ngắn hạn.
Nhưng tôi muốn nói rõ một điều để tránh hiểu lầm. Tôi không phải là một nhà giao dịch vĩ mô chỉ nhìn vào ngân sách quân sự để đoán hướng đi của giá cả. 16 năm qua, tôi đã học được một bài học quý giá từ thất bại ICO Filecoin năm 2017. Khi đó, ở tuổi 23, tôi viết script phân tích on-chain để theo dõi dòng tiền từ những con cá voi. Tôi phát hiện ra rằng 80% thanh khoản của đợt ICO đó tập trung vào ba quỹ đầu tư mạo hiểm, trong khi các nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm 5% khối lượng giao dịch thực tế. Tôi trình báo cáo đó lên quản lý của mình. Họ gạt đi vì nó quá phức tạp. Ba tháng sau, ICO sụp đổ, và quỹ của tôi mất 40% vốn.
Bài học từ năm 2017 không phải là đừng bao giờ trái ý quản lý. Bài học là: trong những thời khắc khủng hoảng, dữ liệu về dòng chảy của tiền luôn có giá trị hơn bất kỳ câu chuyện cảm tính nào trên những bản tin tức. Cùng một logic đó áp dụng hoàn hảo cho tình hình Trung Đông hôm nay. Bất kỳ ai nhìn vào bản tin về Houthi và Saudi và chỉ nghĩ liệu Bitcoin có tăng không đều đang hỏi sai câu hỏi. Câu hỏi đúng là: Dòng tiền toàn cầu đang di chuyển khỏi khu vực nào, và nó sẽ chảy vào đâu?
Kênh vận chuyển
Giờ đây, hãy nói về kênh dẫn truyền trực tiếp nhất: năng lượng. Saudi Arabia là quốc gia xuất khẩu dầu lớn thứ hai thế giới. Bất kỳ cuộc tấn công nào nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của nước này — các mỏ dầu ở phía Đông, nhà máy lọc dầu Abqaiq, cảng Ras Tanura — đều có khả năng gây ra một cú sốc giá dầu toàn cầu. Năm 2019, khi Houthi tấn công vào nhà máy lọc dầu Abqaiq, giá dầu Brent đã tăng gần 15% trong một ngày — một trong những biến động mạnh nhất trong lịch sử hiện đại. Nếu một sự kiện tương tự lặp lại ngay trong thời điểm căng thẳng này, giá dầu có thể tăng vọt 5 đến 10 USD mỗi thùng trong những phiên giao dịch đầu tiên.
Giá dầu tăng là gì? Đó là lạm phát. Và lạm phát là thứ mà Cục Dự trữ Liên bang Mỹ ghét nhất. Nếu giá dầu tăng dai dẳng, Fed sẽ phải giữ lãi suất cao lâu hơn, hoặc thậm chí tăng thêm. Lãi suất cao đồng nghĩa với đồng đô la mạnh hơn, thanh khoản toàn cầu bị hút vào các tài sản an toàn có lợi suất, và các tài sản rủi ro như Bitcoin — vốn không tạo ra dòng tiền mặt — sẽ bị đánh giá lại. Mối tương quan giữa giá dầu và Bitcoin không tuyến tính, nhưng qua kênh lãi suất kỳ vọng, mối quan hệ đó là hoàn toàn có thật.
Tuy nhiên, có một chi tiết thú vị mà hầu hết các nhà phân tích bỏ qua. Kênh dẫn truyền qua giá dầu không còn mạnh như 10 năm trước. Sự trỗi dậy của dầu đá phiến Mỹ đã tạo ra một tấm đệm nguồn cung, giúp hạn chế mức tăng giá trên toàn cầu. Kênh dẫn truyền thực sự đáng lo ngại hiện nay là vận chuyển hàng hải. Houthi không cần bắn trúng một nhà máy lọc dầu nào. Họ chỉ cần bắn trúng một vài con tàu container đi qua Biển Đỏ. Chỉ cần một con tàu phát nổ, các công ty bảo hiểm hàng hải sẽ lập tức tăng phí bảo hiểm chiến tranh lên gấp ba đến năm lần. Các hãng tàu sẽ tìm cách đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, thêm 10 đến 15 ngày cho mỗi hành trình, đốt thêm hàng triệu đô la nhiên liệu, và doanh thu của kênh đào Suez — đường cao tốc thương mại giữa châu Á và châu Âu — sẽ tụt dốc.
Sự chậm trễ trong chuỗi cung ứng không chỉ là vấn đề hậu cần. Nó là một cú sốc thanh khoản đối với vốn lưu động của hàng nghìn doanh nghiệp nhập khẩu và xuất khẩu. Khi container của bạn nằm lơ lửng trên biển thay vì cập cảng, hàng hóa của bạn không thể được bán, dòng tiền của bạn bị kẹt, và bạn phải tìm đến các giải pháp thanh toán tức thời để giữ cho hoạt động kinh doanh của mình tiếp tục. Và ở đâu có nhu cầu thanh toán tức thời xuyên biên giới, ở đó có nhu cầu cho stablecoin. Điều này nghe có vẻ trái khoáy, nhưng tôi đã chứng kiến nó trong thực tế: mỗi khi khủng hoảng địa chính trị làm tắc nghẽn hệ thống thanh toán truyền thống, lượng stablecoin được phát hành trên các blockchain công khai có xu hướng tăng vọt vài tuần sau đó.
Tất nhiên, tôi không cho rằng Houthi đang cố ý thúc đẩy sự chấp nhận stablecoin. Họ không quan tâm. Nhưng chúng ta không cần phải quan tâm đến ý định của họ. Chúng ta chỉ cần nhìn vào kết quả. Chiến tranh làm tăng chi phí giao dịch xuyên biên giới. Mọi thứ làm tăng chi phí giao dịch xuyên biên giới đều vô tình làm tăng sức hấp dẫn của các hệ thống thanh toán phi tập trung. Đây là một đồng minh vô hình — nhưng rất mạnh — mà blockchain đang có trong mọi cuộc xung đột.
Kênh nợ công và thanh khoản
Hãy để tôi chuyển sang một kênh dẫn truyền khác, ít được nhắc tới nhưng có ảnh hưởng dài hạn hơn nhiều: chi tiêu quân sự và nợ công. Khi một quốc gia như Saudi Arabia phải đối mặt với một mối đe dọa dai dẳng, họ có hai lựa chọn. Thứ nhất, chấp nhận sống chung với rủi ro. Thứ hai, chi thêm tiền để giảm thiểu rủi ro. Trong lịch sử, hầu hết các quốc gia đều chọn phương án thứ hai. Điều đó có nghĩa là họ sẽ vay nợ hoặc bán tài sản. Và Saudi, giống như Mỹ, có đủ không gian để làm điều đó — dư địa tài khóa của họ vẫn còn tương đối rộng. Nhưng không gian đó không phải là vô hạn. Nếu cuộc chiến kéo dài thêm 5 năm nữa, tổng chi phí tích lũy sẽ làm xói mòn khả năng tài trợ cho các chương trình phát triển kinh tế. Điều này gián tiếp gây áp lực lên đồng tiền của họ. Đồng riyal Saudi được neo vào đồng đô la Mỹ, vì vậy sự xói mòn này sẽ không thể hiện trực tiếp trên thị trường ngoại hối. Nhưng nó sẽ thể hiện qua thâm hụt ngân sách và qua lượng trái phiếu chính phủ mà Saudi phát hành trên thị trường quốc tế.
Giờ đây, hãy nghĩ về điều này từ góc độ toàn cầu. Mỗi một cuộc xung đột mới — Ukraine, Gaza, Biển Đỏ, Yemen — đều đang làm tăng chi tiêu quân sự của các quốc gia tham gia. Và chi tiêu quân sự, không giống như chi tiêu cho giáo dục hay y tế, thường không tạo ra năng suất kinh tế trong tương lai. Nó là chi tiêu hủy diệt. Dưới góc độ kinh tế học, đây là một trong những cách nhanh nhất để đốt cháy vốn. Khi quá nhiều quốc gia cùng đốt cháy vốn trong cùng một khoảng thời gian, tổng cầu toàn cầu bị bóp méo, lạm phát dai dẳng hơn, và các ngân hàng trung ương buộc phải duy trì chính sách thắt chặt. Trong một môi trường như vậy, Bitcoin — một tài sản không có lãi suất, không có dòng tiền, không có chính phủ hậu thuẫn — sẽ bị định giá lại theo hướng bất lợi trong ngắn hạn.
Nhưng có một cách để nhìn ra xa hơn cái bóng của ngắn hạn. Hãy xem xét dài hạn. Nếu chiến tranh làm tăng nợ công của Mỹ — và Mỹ đang tài trợ cho rất nhiều cuộc chiến này một cách gián tiếp — thì niềm tin vào đồng đô la sẽ tiếp tục bị ăn mòn. Lạm phát dài hạn sẽ thắng thế. Và khi lạm phát dài hạn thắng thế, một tài sản có nguồn cung cố định, không có biên giới, không bị bất kỳ chính phủ nào kiểm soát, sẽ trở thành một nơi trú ẩn tự nhiên. Không phải vì nó vàng hay vì nó kỹ thuật số. Mà vì nó là cách duy nhất để thoát khỏi một hệ thống tiền tệ mà giá trị đang bị bào mòn bởi xung đột.
Điểm mù của thị trường
Tuy nhiên, tôi muốn đưa ra một cảnh báo. Nếu bạn đang đọc bài viết này để tìm kiếm một dự đoán giá ngắn hạn, tôi e rằng bạn sẽ thất vọng. Tôi đã rời khỏi trò chơi dự đoán giá từ lâu. Năm 2022, khi thị trường sụp đổ 70%, tôi đã chọn dành sáu tháng để phân tích hệ thống thanh toán RTGS của Ngân hàng Trung ương Anh, và nhận ra rằng CBDC có thể giảm 50% chi phí xử lý thanh toán quốc tế. Không ai trong giới crypto thèm quan tâm đến khám phá đó vào lúc đó. Nhưng hai năm sau, khi tôi được mời làm cố vấn kỹ thuật cho Ngân hàng Trung ương Anh, bài phân tích đó trở thành tấm vé thông hành của tôi. Bài học vẫn vậy: khi tất cả mọi người hoảng loạn tìm cách đọc vị giá cả, hãy tìm kiếm những thay đổi về cấu trúc thanh khoản mà giá cả chưa phản ánh.
Trong sự kiện Houthi lần này, thay đổi cấu trúc mà tôi đang để mắt đến nằm ở một nơi không ngờ tới: ngân sách quốc phòng của các quốc gia vùng Vịnh. Saudi Arabia đã công bố Sáng kiến Tầm nhìn 2030 với mục tiêu đa dạng hóa nền kinh tế khỏi dầu mỏ. Một phần quan trọng của kế hoạch đó là xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng trong nước. Nhưng nếu cuộc xung đột hiện tại buộc Saudi phải chuyển hướng ngân sách từ các dự án dân sự sang các chương trình quân sự, thì Tầm nhìn 2030 sẽ bị trì hoãn. Điều đó có nghĩa là khu vực vùng Vịnh sẽ kém ổn định hơn trong dài hạn, và các quỹ đầu tư có chủ quyền của khu vực — những nhà đầu tư tổ chức đang dần tham gia vào thị trường crypto — sẽ có ít vốn hơn để phân bổ vào các tài sản rủi ro.
Nhưng xin đừng hiểu lầm tôi là một người bi quan. Sự thật là, trong mỗi cuộc khủng hoảng, có một nhóm người hiểu rõ cấu trúc thanh khoản đang di chuyển, và họ sẽ kiếm được tiền từ chính sự dịch chuyển đó. Khi tôi làm việc với BlackRock vào năm 2024 về chiến lược thanh khoản cho Bitcoin ETF, tôi đã phát hiện ra một điều khiến tôi bất ngờ: dòng vốn từ các ETF tổ chức không đổ trực tiếp vào các giao thức DeFi. Nó tạo ra một lớp thanh khoản lạnh — loại thanh khoản nằm im, ít biến động, và làm giảm sự biến động tổng thể của thị trường. Điều này giống như cách mà một quốc gia có trữ lượng dầu lớn có thể giảm biến động của thị trường năng lượng toàn cầu. Nhưng khi chiến tranh nổ ra, lớp thanh khoản lạnh đó có thể bị khuấy động. Các tổ chức sẽ rút tiền khỏi các quỹ ETF vì nhu cầu thanh khoản khẩn cấp, gây ra áp lực bán tạm thời. Sau đó, khi tình hình lắng dịu, dòng tiền sẽ quay trở lại.
Vậy chúng ta đang ở đâu trong sự kiện này? Hãy nhìn vào bản chất của cuộc tấn công. Hàng chục người chết — đây là một con số mà tôi tin là có chủ đích. Nếu Houthi muốn làm một cú sốc về mặt tâm lý, họ sẽ chọn một mục tiêu có tính biểu tượng cao hoặc lan truyền được trên truyền thông. Nhưng nếu họ muốn ép Saudi vào một thế phải trả đũa, họ sẽ chọn một mục tiêu đủ đau để Saudi mất mặt trong nước, nhưng đủ nhỏ để không gây ra một cuộc chiến tranh toàn diện. Cái bẫy của Houthi nằm ở sự mơ hồ đó. Họ muốn Saudi tấn công trả đũa, vì mỗi lần Saudi trả đũa, Houthi lại có thêm lý do để kêu gọi sự ủng hộ của người dân Yemen, và Iran có thêm lý do để tiếp tục cung cấp vũ khí. Saudi càng tấn công, Houthi càng mạnh lên. Đây là lý do vì sao cảnh báo thêm của Saudi chỉ là một thông điệp bằng lời nói, chứ không phải một hành động thực tế. Saudi hiểu rằng họ đang bị mắc kẹt trong một cái bẫy tiêu hao.
Không ai trong giới đầu tư crypto quan tâm đến những chi tiết này. Và điều đó làm tôi lo lắng hơn cả bản thân cuộc tấn công. Bởi vì khi một thị trường không quan tâm đến rủi ro có cấu trúc, nó sẽ phản ứng thái quá khi rủi ro đó hiện thực hóa. Tôi đã thấy điều này nhiều lần. Năm 2017, không ai quan tâm đến sự tập trung thanh khoản của ICO cho đến khi nó sụp đổ. Năm 2022, không ai quan tâm đến các khoản vay không có tài sản đảm bảo cho đến khi Celsius và Three Arrows Capital phá sản. Và hôm nay, không ai quan tâm đến khả năng đánh chặn của Saudi cho đến khi tên lửa xuyên thủng và hàng chục người chết. Thị trường crypto không miễn nhiễm với kiểu mù quáng này. Nó chỉ dịch nó sang một ngôn ngữ khác.
Ngôn ngữ của thị trường crypto là ngôn ngữ của block, của hợp đồng thông minh, của mã thông báo. Tôi sử dụng ngôn ngữ đó mỗi ngày. Nhưng tôi cũng biết rằng bên dưới lớp vỏ công nghệ đó, có một tầng kinh tế vĩ mô mà không blockchain nào có thể thoát ra được. Địa chính trị là một trong những lực lượng mạnh nhất định hình tầng kinh tế đó. Và khi một lực lượng như vậy di chuyển, nó tạo ra nhiều lớp sóng: lớp sóng năng lượng, lớp sóng vận chuyển, lớp sóng nợ nần, và cuối cùng là lớp sóng thanh khoản. Hầu hết các nhà đầu tư đứng bên bờ biển và nhìn vào lớp sóng đầu tiên — giá dầu, chỉ số Dow Jones, biểu đồ Bitcoin. Nhưng những nhà đầu tư có kinh nghiệm sẽ lặn xuống đáy, nơi mà các dòng hải lưu thanh khoản đang dịch chuyển, và quan sát những thay đổi cấu trúc có thể kéo dài nhiều năm.
Tôi không thể kết luận rằng cuộc tấn công Houthi này là tín hiệu mua hay bán Bitcoin. Ai nói với bạn rằng họ có thể làm vậy từ một bài báo có mật độ thông tin thấp như vậy là đang lừa bạn. Nhưng tôi có thể kết luận rằng sự kiện này là một lời nhắc nhở về thứ mà thị trường crypto vẫn đang thường xuyên định giá thấp: tính bất đối xứng của chi phí trong một thế giới có nhiều thực thể phi quốc gia. Houthi là một thực thể phi quốc gia. Hamas là một thực thể phi quốc gia. DAO — trong một số khía cạnh nhất định — cũng là một thực thể phi quốc gia. Sức mạnh của các thực thể phi quốc gia đến từ sự không có gì để mất. Và khi bạn không có gì để mất, bạn có thể định giá lại toàn bộ rủi ro của hệ thống đối phương.
Điều này mang tôi đến một điểm khó chịu: hầu hết các DAO trên thị trường crypto ngày nay đều không có tư cách pháp nhân. Khi một DAO bị hack, thành viên của nó phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý cá nhân — nhưng đồng thời, chính vì không có tư cách pháp nhân, DAO không thể bị kiện theo cách thông thường. Đây là một sự bất đối xứng pháp lý có nét tương đồng với sự bất đối xứng quân sự mà Houthi đang khai thác. Khi một quốc gia phải tuân theo luật chiến tranh, nhưng đối thủ của nó thì không, quốc gia đó đang chiến đấu bằng một tay bị trói sau lưng. Điều tương tự cũng xảy ra trong tài chính phi tập trung: khi bạn tuân theo quy định KYC/AML nhưng giao thức của bạn cho phép bất kỳ ai tương tác mà không cần danh tính, bạn tạo ra một lỗ hổng khai thác — không phải trong code, mà trong chính kiến trúc niềm tin.
Tôi biết rằng nhiều người trong ngành của tôi không muốn nghe điều này. Họ muốn tin rằng blockchain là một thế giới tách biệt, một vùng đất không có địa chính trị, nơi mà các hợp đồng thông minh thay thế cho hiệp ước, và thuật toán thay thế cho quân đội. Nhưng tôi đã sống đủ lâu để biết điều đó là ảo tưởng. Năm 2021, khi tôi làm việc tại Sotheby's Metaverse, tôi phát triển một mô hình định giá NFT dựa trên dữ liệu on-chain và chỉ số vĩ mô. Mô hình đó dự đoán chính xác sự sụp đổ 60% của khối lượng giao dịch vào tháng 5 năm 2022, chỉ bằng cách nhận diện dòng tiền chảy từ NFT sang DeFi. Nhiều người cười nhạo vì nghĩ tôi không hiểu nghệ thuật. Họ đã đúng — tôi không hiểu nghệ thuật. Nhưng tôi hiểu thanh khoản. Và thanh khoản thì không bao giờ nói dối.
Hiện tại, khi tôi ngồi trong văn phòng tại London và theo dõi câu chuyện Houthi-Saudi này, tôi không nhìn vào biểu đồ giá Bitcoin để đo lường mức độ sợ hãi. Tôi nhìn vào các hợp đồng phái sinh, dòng chảy stablecoin, lượng USDT đang được phát hành trên các sàn giao dịch, và phí gas trung bình của Ethereum. Đây là những công cụ không bao giờ xuất hiện trong các bản tin quân sự. Nhưng chúng phản ánh chính xác hơn nhiều so với bất kỳ chỉ số chứng khoán nào, việc dòng tiền của giới đầu tư đang tìm kiếm nơi trú ẩn ở đâu. Trong năm 2026 này, nếu bạn muốn hiểu một cuộc chiến ảnh hưởng đến crypto như thế nào, đừng đọc các bản tin. Hãy đọc dữ liệu on-chain.
Đọc bản đồ thanh khoản, không đọc nhiệt kế giá
Hôm nay, thanh khoản toàn cầu đang nói với chúng ta một điều gì đó qua sự kiện Houthi. Nó nói rằng chi phí của trật tự — thứ mà các chính trị gia Mỹ từng ca ngợi là trật tự dựa trên luật lệ — đang ngày càng đắt đỏ. Nó nói rằng những quốc gia giàu có nhất khu vực Trung Đông đang phải dành ra một phần ngày càng lớn ngân khố của mình cho việc mua vũ khí của Mỹ. Và nó nói rằng, trong một thế giới mà chi phí bảo vệ tăng lên không ngừng, bất kỳ tài sản nào — dù là vàng, Bitcoin, hay đất đai — có thể được cất giữ mà không cần một quốc gia bảo vệ đều trở nên có giá trị hơn.
Chúng ta đang ở đâu trong chu kỳ này? Tôi tin rằng chúng ta đang ở giai đoạn đầu của một quá trình tái định giá rủi ro địa chính trị. Thị trường crypto đã trải qua quá trình tái định giá tương tự vào năm 2023-2024, khi các quỹ ETF Bitcoin được chấp thuận và dòng vốn tổ chức bắt đầu chảy vào. Điều đó tạo ra một tầng thanh khoản mới. Nhưng tầng thanh khoản đó vẫn chưa được thử thách bởi một cú sốc địa chính trị thực sự. Cuộc tấn công Houthi với quy mô hàng chục người chết có thể là một cú thử thách như vậy. Nếu nó chỉ dừng lại ở đây, thị trường sẽ tiếp tục xu hướng hiện tại. Nhưng nếu nó leo thang, hoặc nếu Saudi phải đối mặt với áp lực trong nước buộc phải trả đũa, chúng ta sẽ thấy một sự biến động mà nhiều người gọi là bất ngờ. Nhưng nó không phải là bất ngờ. Nó đã được viết trong số liệu tài chính từ lâu.
Khi tôi nói chuyện với các nhà quản lý quỹ ở London về triển vọng thị trường, tôi thường hỏi họ một câu mà hiếm ai trả lời được: Bạn theo dõi chi tiêu quân sự toàn cầu như một chỉ số thanh khoản như thế nào? Câu hỏi đó thường gặp phải sự im lặng trong vài giây. Nhưng tôi tin rằng, trong vòng một đến hai năm tới, nó sẽ trở thành một trong những câu hỏi quan trọng nhất đối với bất kỳ nhà đầu tư tài sản số nào. Bởi vì khi chiến tranh lan rộng, chi tiêu quân sự toàn cầu tăng, nợ công tăng, lạm phát dai dẳng, và các ngân hàng trung ương mất dần khả năng kiểm soát — đó chính là môi trường mà Bitcoin được thiết kế để tồn tại. Không phải vì nó là vàng kỹ thuật số. Mà vì nó là một cách để thoát khỏi một hệ thống đang phải gánh chịu chi phí chiến tranh.
Cuối cùng, tôi muốn để lại một suy nghĩ cuối cùng. Trong mọi cuộc khủng hoảng, có hai loại nhà đầu tư. Loại thứ nhất nhìn vào sự kiện và hỏi: Điều này tốt hay xấu cho giá? Loại thứ hai nhìn vào sự kiện và hỏi: Điều này đang di chuyển dòng tiền về đâu? Loại thứ nhất sẽ tạo ra những biến động ngắn hạn mà bạn thấy trên biểu đồ. Loại thứ hai sẽ là người quyết định điểm đến dài hạn của dòng tiền đó. Tôi không biết bạn thuộc loại nào. Nhưng tôi biết rằng, trong một thế giới mà những quả tên lửa giá 20.000 USD đang làm rung chuyển một quốc gia chi 80 tỷ USD mỗi năm cho quân đội, thì việc đặt cược vào những tài sản không biên giới có thể là một trong những cách định vị thông minh nhất mà một nhà đầu tư có thể làm — miễn là bạn hiểu rằng con đường đến đó sẽ đầy biến động.