Hook
Tháng 7 vừa qua, thị trường thẻ thanh toán tiền mã hóa ghi nhận 7,59 tỷ USD giao dịch, với 9 triệu giao dịch được thực hiện. Nhưng ẩn sau những con số tăng trưởng này là một câu chuyện đầy biến động: USDC và USDT đã chiếm lĩnh 84% thị trường, trong khi EURe – stablecoin euro từng thống trị – đã giảm từ 88% xuống chỉ còn vỏn vẹn 2%. Sự sụp đổ của EURe không chỉ là một câu chuyện về một đồng coin thất bại, mà là một tín hiệu cấu trúc về cách thị trường đang phân bổ lại niềm tin.
Context
Dữ liệu từ báo cáo của a16z Crypto và BeInCrypto cho thấy bức tranh toàn cảnh về mảng thanh toán bằng stablecoin qua thẻ Visa. Đây là một báo cáo dạng “cấu trúc ngành”, tập trung vào sự dịch chuyển thị phần giữa các stablecoin và các chuỗi thanh toán. Các nhân vật chính trong cuộc chơi này bao gồm: USDC (do Circle phát hành), USDT (Tether), EURe (Monerium, chạy trên Gnosis Chain), và các chuỗi thanh toán như Optimism, Solana, Base, Gnosis. Về phía các nhà phát hành thẻ, RedotPay hiện là “cá voi” lớn nhất, nhưng ẩn số về cách họ vận hành lại khiến toàn bộ dữ liệu thị trường có thể bị đánh giá quá cao.
Core
Sự thống trị của đồng đô la số
Trong mảng thẻ thanh toán, USDC (58%) và USDT (26%) đã tạo thành một “liên minh đô la” gần như tuyệt đối. Một năm trước, tỷ lệ này lần lượt là 48% và 7%. Sự tăng trưởng của USDT là đáng chú ý nhất: từ 7% lên 26%, cho thấy sự thâm nhập mạnh mẽ của Tether vào các khu vực thị trường mới, nơi người dùng ưa chuộng tính thanh khoản toàn cầu của USDT hơn là sự tuân thủ pháp lý.
Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ: USDC đang chiếm ưu thế nhờ “phần thưởng tuân thủ”. Trong khi USDT thống trị các sàn giao dịch tập trung (CEX), thì tại mảng thanh toán – nơi các nhà phát hành thẻ phải đối mặt với rủi ro pháp lý và yêu cầu KYC/AML khắt khe từ Visa – USDC lại là lựa chọn an toàn hơn. Circle đã có giấy phép hoạt động tại Mỹ, EU và Anh, điều này tạo ra một “lớp bảo hiểm” cho các nhà phát hành thẻ, cho phép họ yên tâm sử dụng USDC làm tài sản thanh toán.
Bài học từ EURe: Tuân thủ không phải là tất cả
EURe là một trường hợp nghiên cứu đầy kịch tính. Là stablecoin euro được phát hành bởi Monerium, chịu sự điều chỉnh của khung MiCA của EU, EURe từng chiếm tới 88% thị trường thẻ thanh toán vào đầu năm 2024. Nhưng chỉ sau hơn một năm, con số này đã bốc hơi xuống còn 2%.
Sự sụp đổ này không phải do một sai lầm kỹ thuật đơn lẻ, mà là sự kết hợp của ba yếu tố: thiếu thanh khoản, thiếu tích hợp và cơ sở hạ tầng yếu. EURe gắn chặt với Gnosis Chain, một blockchain có khả năng cạnh tranh kém hơn so với Optimism, Solana hay Base. Khi người dùng và các nhà phát hành thẻ có nhiều lựa chọn hơn, họ đã ồ ạt rời bỏ EURe. Điều này cho thấy một sự thật phũ phàng: lợi thế tuân thủ (MiCA) không thể bù đắp cho sự thiếu hụt về thanh khoản và trải nghiệm người dùng.
Cuộc chiến của các chuỗi thanh toán
Dữ liệu về thị phần thanh toán theo chuỗi cũng rất thú vị. Optimism (29%) dẫn đầu, tiếp theo là Solana (~19%) và Base (~19%). Điều này có nghĩa là hệ sinh thái OP Stack (Optimism + Base) đang chiếm gần 48% tổng khối lượng giao dịch thẻ thanh toán. Đây là một tín hiệu rõ ràng cho thấy các giải pháp mở rộng L2 đang trở thành “xương sống” cho thanh toán stablecoin.
Solana, với tốc độ và phí thấp, đã khẳng định vị thế của mình như một “chuỗi thanh toán” chuyên dụng. Trong khi đó, Gnosis, từng là một lựa chọn phổ biến, đã giảm xuống chỉ còn 2%, phản ánh sự sụp đổ song song của EURe. Bài học ở đây là: các blockchain không thể tồn tại độc lập nếu không có một stablecoin mạnh mẽ và được chấp nhận rộng rãi hỗ trợ.
Ẩn số mang tên RedotPay
RedotPay là nhà phát hành thẻ lớn nhất, nhưng dữ liệu của họ lại là một ẩn số lớn. Báo cáo cho thấy RedotPay “không thanh toán trên chuỗi một cách chắc chắn” (non-deterministic on-chain settlement). Điều này có nghĩa là một phần, hoặc toàn bộ, giao dịch của họ có thể được xử lý ngoài chuỗi, thông qua các hệ thống kế toán tập trung. Nếu điều này là đúng, thì 7,59 tỷ USD giao dịch hàng tháng có thể bị thổi phồng lên tới 15-25%.
Contrarian
“Cơn sốt thẻ thanh toán đang che giấu một điểm yếu cấu trúc”
Sự tăng trưởng 2,5 lần về khối lượng giao dịch là ấn tượng, nhưng nó che giấu một thực tế: mảng thẻ thanh toán tiền mã hóa vẫn chỉ là một “món đồ chơi” so với các mạng lưới thẻ truyền thống. Với 7,59 tỷ USD mỗi tháng, thị trường này chỉ chiếm chưa đến 0,0001% tổng khối lượng giao dịch của Visa và Mastercard. Đây là một con số quá nhỏ để có thể tác động đến cấu trúc tài chính toàn cầu.
Hơn nữa, sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào Visa (tất cả các giao dịch đều chạy qua mạng lưới của họ) là một điểm yếu chết người. Nếu Visa thay đổi chính sách, siết chặt các chương trình thẻ tiền mã hóa, toàn bộ hệ sinh thái có thể sụp đổ. Các nhà phát hành thẻ không phải là những người xây dựng một hệ thống mới, mà chỉ đang “cưỡi trên lưng” một gã khổng lồ cũ.
“Sự thống trị của USDC và USDT không phải là vĩnh viễn”
Câu chuyện về EURe là một lời cảnh báo. Nếu một stablecoin được hỗ trợ bởi khung pháp lý MiCA có thể sụp đổ trong vòng một năm, thì không có gì đảm bảo rằng USDC và USDT sẽ mãi mãi ở vị trí thống trị. Sự thay đổi trong chính sách của Mỹ, một cuộc khủng hoảng niềm tin vào Circle hoặc Tether, hoặc sự xuất hiện của một stablecoin mới mạnh mẽ hơn có thể làm đảo lộn bảng xếp hạng.
Takeaway
Thị trường thẻ thanh toán tiền mã hóa đang trong giai đoạn “tăng trưởng nóng, nhưng cấu trúc yếu”. 7,59 tỷ USD mỗi tháng là một con số đáng chú ý, nhưng nó vẫn chưa đủ để tạo ra một cuộc cách mạng. Điều thực sự quan trọng không phải là ai đang dẫn đầu, mà là liệu các nhà phát hành thẻ có thể thoát khỏi sự phụ thuộc vào Visa hay không, và liệu các stablecoin phi đô la có thể tìm ra một con đường sống sót hay không. Câu hỏi đặt ra là: Khi Mastercard nhảy vào cuộc chơi, hoặc khi Mỹ thông qua luật stablecoin, liệu bức tranh này có còn nguyên vẹn?