Tiếng thì thầm của Blob: Khi Dencun không còn là 'tiên dược' cho Rollup
Bạn có từng nghe thấy tiếng thì thầm của những blob dữ liệu không? Không phải âm thanh từ mainnet, mà là âm thanh từ tương lai — nơi mỗi blob đều có giá, và những rollup từng 'rẻ như cho' bỗng nhiên đối diện với cơn khát phí.
Tôi nhớ tháng 3 năm 2024, ngày Dencun chạm đến Ethereum. Cộng đồng vỡ òa: phí base layer giảm 90%, rollup như Arbitrum và Optimism gần như miễn phí. Ai cũng nói về 'kỷ nguyên mới', về khả năng mở rộng vô hạn. Nhưng — nếu bạn nhìn sâu vào mã nguồn của EIP-4844, bạn sẽ thấy một nút thắt: blob không phải là tài nguyên vô tận.
— Root: Dự án Ethereum Research. Năm 2023, họ công bố mô hình: mỗi blob chiếm 128 KB, và mục tiêu là tối đa 3 blob mỗi slot (12 giây). Tính ra, dung lượng blob mỗi ngày chỉ khoảng 2.7 GB. Mỗi rollup đăng một batch giao dịch lên blobs, mỗi batch chứa hàng trăm nghìn giao dịch. Nghe thì nhiều, nhưng khi số lượng rollup tăng từ 3 lên 30, từ 30 lên 300 — mỗi rollup đều muốn ‘đăng bài’ mỗi giây — dung lượng blob sẽ nhanh chóng chạm trần.
Theo dữ liệu từ Dune Analytics, vào tháng 4 năm 2025, tỷ lệ sử dụng blob đã vượt 60% vào giờ cao điểm. Các rollup lớn như Base đã bắt đầu cạnh tranh không gian. Dự báo của tôi: đến cuối năm 2026, nhu cầu blob sẽ gấp đôi nguồn cung. Khi đó, phí blob sẽ tăng vọt — giống như phí base layer của Ethereum trong những ngày NFT bùng nổ.
Hãy tưởng tượng: một rollup như zkSync từng có phí dưới $0.01 mỗi giao dịch. Nếu phí blob tăng gấp 10 lần, chi phí cho mỗi batch sẽ tăng tương ứng. Các rollup sẽ phải tăng phí người dùng, hoặc tập hợp giao dịch chậm hơn. Trải nghiệm người dùng quay về thời kỳ ‘đợi 10 phút để giao dịch có giá rẻ’. Đó là kịch bản rất thực tế.
Nhưng — góc nhìn phản trực giác: Liệu thị trường có quá bi quan? Một số người nói rằng Dencun mới chỉ là bước đầu, Ethereum có thể tăng mục tiêu blob, hoặc chuyển sang giải pháp data availability layer bên ngoài (EigenDA, Celestia). Đúng, về mặt kỹ thuật, có thể tăng số blob mỗi slot. Nhưng điều đó đòi hỏi hard fork, đồng thuận của toàn bộ validator. Trong thực tế, việc tăng tài nguyên blob cũng làm tăng yêu cầu phần cứng cho node — đánh đổi với tính phi tập trung. Và Celestia hay EigenDA hiện tại vẫn chưa đạt độ tin cậy của Ethereum mainnet. Đây là điểm mù của nhiều người: họ coi Dencun là giải pháp cuối cùng, mà quên rằng bài học từ Bitcoin block size war vẫn còn nguyên giá trị.
Tôi đã từng ngồi trong một cuộc họp với nhóm phát triển của một rollup nổi tiếng. Họ nói: ‘Chúng tôi đã tính đến blob bão hòa, nhưng chúng tôi tin rằng Ethereum sẽ mở rộng blob trước khi điều đó xảy ra.’ Tôi hỏi: ‘Nếu không kịp thì sao?’ Họ im lặng. Đó là lý do tại sao tôi viết bài này.
— Root: Dự án Ethereum đang thảo luận về ‘PeerDAS’ để phân phối blob hiệu quả hơn, nhưng đó là câu chuyện của 2027. Trong khi đó, các rollup cần chuẩn bị cho kịch bản blob đắt đỏ: tối ưu hóa batch, sử dụng nén, hoặc chấp nhận hy sinh tốc độ.
Vậy, bạn đã sẵn sàng chưa? Khi blob không còn rẻ, hệ sinh thái rollup sẽ phân hóa: kẻ nào có cơ chế kinh tế blob thông minh sẽ sống, kẻ nào phụ thuộc vào blob giá rẻ sẽ chết. Đừng nói với tôi về scaling — hãy nói về bền vững.